Pest 5 มีอะไรใหม่ ตั้งแต่ TIA, plugin สำหรับ AI agent ไปจนถึง PHPStan และ Rector

นี่คือตอนที่ 2 ของซีรีส์ Testing ใน Laravel ถ้ายังไม่คุ้นกับ Pest ลองอ่านตอนแรกก่อนได้ครับ

Nuno Maduro เปิดตัว Pest 5 บนเวที Laracon US 2026 ที่บอสตัน และออก v5.0.0 วันที่ 28 กรกฎาคม 2026 ตอนนี้เวอร์ชันล่าสุดคือ 5.3.3 เนื้อหาในโพสต์นี้มาจากเอกสารของ Pest และจากโปรเจกต์ลูกค้าสองตัวที่เราย้ายขึ้น Pest 5.3.3 แล้ว ส่วนเว็บนี้เองยังใช้ Pest 4 อยู่

อัปเกรดจาก Pest 4 แก้แค่เวอร์ชันใน composer.json#

ตามคู่มืออัปเกรด Pest 5 ไม่ได้เปลี่ยนชื่อ API ตัวไหน สิ่งที่ต้องเช็กมีสองเรื่อง

• PHP 8.4 ขึ้นไป เป็นข้อที่น่าจะติดมากที่สุด เช็กทั้งเครื่องเรา, CI และ server ที่รัน test
• PHPUnit 13 Pest 5 สร้างอยู่บน PHPUnit 13 ถ้า test ไหนเรียกใช้ API ของ PHPUnit ตรง ๆ ให้ดูรายการที่เปลี่ยนใน PHPUnit 13

แล้วขยับ plugin ของ Pest ทุกตัวขึ้น ^5.0 พร้อมกัน

"require-dev": {
    "pestphp/pest": "^5.0",
    "pestphp/pest-plugin-laravel": "^5.0",
    "phpunit/phpunit": "^13.2"
}

composer update "pestphp/*" phpunit/phpunit --with-all-dependencies

ในโปรเจกต์ลูกค้าที่ใช้ Pest 5 phpunit.xml เดิมจาก Pest 4 ใช้ต่อได้โดยไม่ต้องแก้ และ --parallel ยังทำงานเหมือนเดิม arch test กับ mutation testing ยังมาพร้อมตัว Pest เพราะ Pest 5 ดึง pest-plugin-arch และ pest-plugin-mutate เวอร์ชัน 5 มาเอง

TIA รันเฉพาะ test ที่โค้ดที่แก้ไปถึง#

TIA ย่อมาจาก Test Impact Analysis ใส่ --tia แล้วรอบแรก Pest จะจดว่า test แต่ละตัววิ่งผ่านไฟล์ไหนบ้าง รอบต่อไปรันเฉพาะ test ที่ไฟล์เหล่านั้นเปลี่ยน ส่วนที่เหลือเอาผลจากรอบก่อนมาแสดงแทน

./vendor/bin/pest --tia

Taylor Otwell เล่าว่า test ของ Laravel Cloud ที่มีมากกว่า 19,000 ตัวลดจากราว 3 นาทีเหลือ 5 วินาที ส่วนในโปรเจกต์ลูกค้าของเรา รอบเต็ม 201 วินาที รอบที่แก้ class เดียวเหลือ 10 วินาที

TIA ต้องมี coverage driver อย่าง pcov และมีจุดที่ทำให้ผลเขียวทั้งที่ไม่ได้รัน test จริงอยู่หลายจุด เราจึงแยกไปเล่าเต็ม ๆ ในตอนที่ 3

plugin agent ให้ AI ลองโค้ดใน test จริงได้ทันที#

plugin นี้ทำมาให้ AI agent โดยตรง agent ส่งโค้ดสั้น ๆ ผ่าน --agent แล้ว Pest จะรันโค้ดนั้นเป็น test หนึ่งตัวชื่อ verify ข้างในใช้ factory, $this->actingAs() และ fake ของ Laravel ได้เหมือน test ที่เราเขียนเอง

composer require pestphp/pest-plugin-agent --dev

./vendor/bin/pest --agent='$user = \App\Models\User::factory()->create(); $this->actingAs($user)->get("/dashboard")->assertOk();'

ปกติพอ agent แก้โค้ดเสร็จแล้วอยากรู้ว่าหน้านั้นยังเปิดได้ไหม agent จะสร้างไฟล์ test ชั่วคราว หรือเปิด tinker ไล่ลองเอง plugin นี้ทำให้ลองได้ในคำสั่งเดียว แล้วไม่มีไฟล์ค้างใน repo ให้ต้องตามลบ เอกสารของ Pest ก็บอกไว้ว่าใช้ลองเร็ว ๆ เท่านั้น test ที่ต้องกันพลาดในอนาคตยังต้องเขียนเป็นไฟล์จริง

Evals ให้คะแนนคำตอบของ LLM#

ถ้าแอปของเราเรียก LLM เช่น ให้ช่วยสรุปข้อความหรือตอบคำถามลูกค้า Evals ใช้ expect() ตัวเดิมตรวจคำตอบนั้นได้ ตรวจแบบตรงตัวอย่าง toContain() หรือให้คะแนน 0 ถึง 1 ด้วย toBeRelevant(), toBeFactual() และ toBeSafe() ซึ่งใช้ LLM อีกตัวเป็นคนให้คะแนน

Evals ไม่รันในรอบปกติ ต้องสั่ง ./vendor/bin/pest --evals เอง เพราะแต่ละรอบเรียก LLM จริงและเสียค่า token

plugin ของ PHPStan จับ test ที่เขียนผิด#

ในโพสต์ของ PHPStan เราใช้ PHPStan อ่านโค้ดในแอป Pest 5 มี plugin ให้ PHPStan อ่าน test ของ Pest เข้าใจด้วย ติดตั้งแล้วเพิ่ม include บรรทัดเดียวใน phpstan.neon ไฟล์เดิม

includes:
    - vendor/larastan/larastan/extension.neon
    - vendor/pestphp/pest-plugin-phpstan/extension.neon

plugin รู้ว่า $this ใน test คือ TestCase ของเรา และเพิ่มกฎ 14 ข้อที่ทำงานทุกระดับความเข้มงวด กฎที่ช่วยได้บ่อยคือ

• ชื่อ test ซ้ำกันในไฟล์เดียว ซึ่งทำให้ตัวหลังทับตัวแรกโดยไม่มีใครรู้
• test ที่ closure ว่างเปล่า ผ่านทุกครั้งเพราะไม่ได้ตรวจอะไรเลย
• expectation ที่เป็นไปไม่ได้ เช่น expect(10)->toStartWith('1')

ชื่อซ้ำกับ closure ว่างเกิดได้ง่ายตอนให้ AI agent เขียน test ทีละหลายตัว ถ้าตั้งให้ agent รัน composer analyse ก่อนจบงานทุกครั้ง กฎพวกนี้จะจับให้เอง

ถ้าโปรเจกต์ยังไม่มี Larastan อย่าเพิ่งให้ PHPStan อ่านโฟลเดอร์ tests เกินระดับ 0 ตอนเราลองกับ test ของโปรเจกต์ Laravel ตัวหนึ่งที่ระดับ 5 ได้ error 612 ข้อ ทุกข้อเป็นเรื่องเดียวกันคือ PHPStan ไม่รู้จัก Eloquent

ชุดกฎของ Rector แปลง assertion ให้เป็นแบบ Pest#

Rector plugin มีกฎ 60 ข้อ แบ่งเป็นชุดจัดรูปแบบ test กับชุดอัปเกรดเวอร์ชัน ชุดที่ใช้บ่อยคือ PestSetList::CODING_STYLE ซึ่งแปลง assertion แบบ PHPUnit เป็น expect() และเปลี่ยน expect($count > 10)->toBeTrue() เป็น toBeGreaterThan(10) ที่บอกค่าจริงตอน test ไม่ผ่าน

ใส่ชุดนี้ลงใน rector.php ไฟล์เดิมของโปรเจกต์ ไม่ต้องสร้างไฟล์แยก ในโปรเจกต์ลูกค้าเราเปิดชุดนี้แล้วปิดกฎสองข้อ เพราะ test ไม่ผ่านทันทีหลังรัน

use Pest\Rector\Rules\ConvertExpectExceptionToThrowRector;
use Pest\Rector\Rules\SimplifyToLiteralBooleanRector;
use Pest\Rector\Set\PestSetList;

return RectorConfig::configure()
    ->withPaths([__DIR__.'/app', __DIR__.'/tests'])
    ->withSets([PestSetList::CODING_STYLE])
    ->withSkip([
        // เดาผิดว่าบรรทัดไหนเป็นตัวโยน exception
        ConvertExpectExceptionToThrowRector::class,
        // toEqual(false) → toBeFalse() ทำให้ค่า null ไม่ผ่านอีกต่อไป
        SimplifyToLiteralBooleanRector::class,
    ]);

• ConvertExpectExceptionToThrowRector เปลี่ยน $this->expectException() เป็น expect(fn () => …)->toThrow() แต่ต้องเดาว่าบรรทัดไหนคือตัวที่โยน exception ในไฟล์หนึ่งกฎนี้ห่อบรรทัดที่สร้าง object ไว้ใน closure แล้วปล่อยบรรทัดที่โยน exception จริงไว้ข้างนอก assertion สองข้อจึงไม่ผ่าน
• SimplifyToLiteralBooleanRector เปลี่ยน toEqual(false) เป็น toBeFalse() ตัวแรกเทียบแบบ == ซึ่ง null ก็ผ่าน ส่วนตัวหลังเทียบแบบ === test 6 ตัวที่ column เป็น null จึงแดงหมด

อีกจุดที่ควรอ่าน diff ก่อนรับคือ toBe([]) ที่กลายเป็น toBeEmpty() ตัวหลังผ่านทั้ง null, '' และ 0 ด้วย จึงหลวมกว่าเดิม ถ้าค่าที่ตรวจไม่ได้ประกาศว่าเป็น array เสมอ ควรคงไว้แบบเดิม วิธีตั้ง Rector ทั้งไฟล์และกฎที่เราข้ามในโค้ดแอป อยู่ในโพสต์ของ Rector

แบ่ง test ไปรันหลายเครื่องตามเวลาที่ใช้จริง#

ถ้า CI แบ่ง test ไปรันหลายเครื่องพร้อมกัน Pest แบ่งตามเวลาที่ test แต่ละไฟล์ใช้ได้แล้ว ทุกเครื่องจะได้งานหนักใกล้กัน ฟีเจอร์นี้เริ่มมาตั้งแต่ Pest 4.6 รันครั้งแรกให้ Pest จดเวลาไว้ แล้ว commit ไฟล์ tests/.pest/shards.json เข้า repo

./vendor/bin/pest --update-shards
./vendor/bin/pest --shard=1/4

expectation ใหม่ 8 ตัว#

toBeEmail(), toBeUlid(), toBeIpAddress(), toBeMacAddress(), toBeHostname(), toBeDomain(), toBeBase64() และ toBeHexadecimal() ทุกตัวใช้กับ ->not ได้ เช่น expect($user->email)->toBeEmail() แทนการเขียน regex เอง

ถ้ายังอยู่บน PHP 8.3#

Pest 4 ยังใช้งานได้ดี arch test, browser testing และ --parallel มีครบแล้วตั้งแต่ Pest 4 ส่วน TIA กับ plugin ใหม่ในโพสต์นี้ต้องรอย้ายขึ้น PHP 8.4 ก่อน ถ้าอยากอ่านย้อนว่าแต่ละเวอร์ชันเพิ่มอะไรมา สรุป Pest 2 มีหมายเหตุสั้น ๆ ของ Pest 3, 4 และ 5 ไว้ด้วย

ตอนถัดไปเราจะลงรายละเอียดของ TIA ทั้งตัวเลขจากโปรเจกต์จริงและจุดที่ทำให้ผลเขียวหลอกตา